Kürt edebiyatının önde gelen isimlerinden Sima Semend, kadınların yazın dünyasında girmesinde tüm toplumsal baskılara karşı durarak öncü olmayı başardı…
Kürt edebiyatının önde gelen isimlerinden ve Erivan Radyosu’nda çalışan ilk kadınlardan biri olan Sima Semend, toplumsal ve kültürel engelleri aşarak Kürt kadın edebiyatının oluşumu ve gelişiminde önemli bir rol oynadı.
Geniş ve çok yönlü bilgisi sayesinde genel olarak Kürt edebiyatında, özellikle de kadın edebiyatı alanında önemli bir yer edindi. Aynı zamanda Erivan Radyosu’nda görev alan ilk kadınlardan biri olarak da öncü bir isim oldu.
Sima Semend, 1933 yılında Ermenistan’ın Senger köyünde doğdu. Babası, Êzidî tarihinin tanınmış, cesur ve kültürel şahsiyetlerinden biri olan Semend Siyamendov’dur (Semend Ali).
Çocukluğunu köyde geçiren Sima, ailesinin anlattığı hikayeler ve Êzidîlerin soykırım ve zorunlu göç deneyimlerine dair anlatılarla büyüdü. Ailesinin kültürel ortamı onun üzerinde güçlü bir etki bırakarak edebi yolunun temellerini attı. Köydeki eğitimini tamamladıktan sonra Erivan Üniversitesi Dilbilim bölümüne kaydoldu ve 1958 yılında mezun oldu. Kısa bir süre sonra Erivan Radyosu’nda çalışmaya başladı ve uzun yıllar editörlük yaptı.
Sima, tanınmış “Rijikî” aşiretine mensuptu. Ünlü tarihçi Karlen Çaçan ile evlendi ve birlikte farklı alanlarda birbirlerini tamamladılar. Babası Semend ile eşinin babası olan yazar ve edebiyatçı Aram Çaçan arasında da derin bir dostluk bulunuyordu.
Edebi yaşamı
Sima Semend, Erivan Radyosu’nda 30 yılı aşkın süre çalıştı; birçok program ve eser hazırladı. Uzun yıllar radyonun edebiyat bölümünün başkanlığını yürüttü ve önemli katkılarda bulundu. Burada çok sayıda edebi program ve röportaj hazırlayıp sundu.
Aynı zamanda Sovyetler Birliği’ndeki ikinci kuşak Kürt yazar ve aydınlar arasında yer aldı. Fêrikê Usiv ve araştırmacı Sîsê Îbo gibi önemli isimlerin çalışmalarına tanıklık etti. Bu kuşak, Kürt yazılı edebiyatının temellerini atan ilk kuşağın yolunu sürdürdü.
Çok sayıda eser kaleme aldı
Sima; edebiyat, antropoloji, bilim ve dilbilim alanlarında çok sayıda makale, araştırma ve yazı kaleme aldı. Yazılarının önemli bir bölümü “Riya Teze” gazetesinde yayımlandı, bazıları ise Erivan Radyosu aracılığıyla dinleyicilere ulaştı. Bunun yanı sıra hikaye, folklor ve şiir alanlarında da eserler verdi.
Kürt tarihinde, özellikle edebiyat ve yazı alanında kadınların yer alması uzun yıllar sınırlı kaldı. Kadınlar çoğunlukla ev içi rollerle sınırlandırıldı. Bu koşullarda Sima Semend, yazı ve edebiyat alanında öncülük ederek bu sınırları aştı ve Kürt kadınları için yeni bir yol açtı.
Kadınlar için yol açtı
Birçok toplumda kadınlar edebiyat alanından dışlanmışken, Kürt toplumunda bu durum daha da derindi. Bu nedenle Sima Semend, edebi yolculuğunun kolay olmayacağını biliyordu. Toplumsal koşullar ve erkek egemen düşünce, kültürel alanlarda bile ciddi engeller oluşturuyordu. Ancak o, çabalarıyla Kürdistan tarihinde kadınlar için yeni bir ufuk açmayı başardı. Sima Semend, Şubat 2008’de hayatını kaybetti.
Bazı eserleri:
Ghazal: Üç hikâyeden oluşan bu eser, farklı dillere çevrilerek yayımlandı. 1960’ta yazıldı, 1961’de ilk kez basıldı.
Temiya Asker
Guman
Gude Ma
İki Sevinç
Kadın ve Sanat
Bunların yanı sıra, henüz yayımlanmamış birçok kitap, araştırma ve makalesi de bulunmaktadır. Bazı eserleri Ermenice ve Rusça yazılmış olup henüz Türkçeye çevrilmemiştir.
